Anhtionary: TỬ TẾ là 1 dạng lựa chọn
- Jul 17, 2021
- 17 min read
Updated: Jul 18, 2021
"Cả công việc và cuộc sống không thể chỉ độc hành mình ta. Và nếu phải làm việc và đồng hành với người khác thì không thể chỉ nghĩ cho mình, nghĩ xong việc của mình là hết."
Thật ra ban đầu mình muốn viết về Hà Anh Tuấn, nhưng mà nhận ra không đủ khả năng làm. Không hy vọng là 1 bài blog self-help, nó nên là help-ourselves.
Chiết tự
"Tử tế" là một từ Hán Việt, được viết theo tiếng Hán là 仔細. Trong đó:
Tử (仔): gánh vác, kỹ lưỡng. Như "tử kiên" (gánh vác trách nhiệm)
Tế (細): mịn, mảnh mai, nhỏ nhặt. Như "tế sa" (cát mịn), "tế tiết" (tiểu tiết), "tế trúc" (trúc mảnh mai)
Dịch thuần ra là kỹ lưỡng, cẩn thận đến từng chi tiết nhỏ nhặt. Nghĩa hiện tại của từ này có phần khác hơn, thiên về kiểu sống đúng mực, nhưng vẫn phảng phất nghĩa xưa, bao gồm hàm ý ân cần, chu đáo. (theo Tiếng Việt giàu đẹp)
Tử tế thật sự không phải là chuyện có tiền hoặc muốn là có ngay. Nó cũng phải được học hành, được dạy dỗ, được tập luyện, kế thừa và gìn giữ. Với mình, tử tế còn là không làm ăn sống nhăn, có tâm và xuất phát từ sự chân thành. Và trên hết, đó là sự chọn lựa.
Tử tế là một lối sống
Chúng ta có quyền chọn sống hay không theo lối sống này. Nó là sự lựa chọn hoàn toàn tự nguyện. Vì tôi yêu thương em nên tôi nhường em phần quà, vì chúng ta là bạn thân nên tôi luôn lắng nghe những tâm sự của bạn, vì tôi thấy hai mẹ con xin ăn nên tranh thủ đèn đỏ mà gửi tặng chút tiền, tôi có quà quê nên chia với các bạn cùng phòng ăn chung cho vui… Ta có thể bỏ mặc và làm khác đi. Và ta đã chọn làm cách đó.
Dĩ nhiên là, cũng không ai có thể chịu trách nhiệm cho những thiệt thòi hay điều tốt lành mà bạn nhận lấy nếu chọn cách sống này. Mình không thể đánh giá bạn là xấu bởi vì bạn không tử tế, và cũng không thể xem tử tế là chuẩn mực duy nhất cho đạo đức. Nhưng dám khẳng định rằng, khi chúng ta hy sinh thời gian, tiền bạc, công sức nhưng đổi lại niềm vui và không cảm thấy bản thân bị đánh mất đi, khi ấy, sống tử tế mới trọn vẹn.
Sau cuối, mình cổ vũ mọi người sống tử tế, vì nếu ai đó tử tế thì mình có thể là người nhận được sự tử tế đó, và ngược lại. Vì nó đáng bõ công. Lý do thì...
Tại sao phải là tử tế
1. Lương thiện chỉ là lựa chọn, khôn ngoan mới là bản năng
Chúng ta vốn không tử tế từ đầu, song ta biết mình "nên tử tế". Mỗi người luôn ở trong (ít nhất) một tập thể nào đó, cho nên việc phát triển bản thân không dừng lại ở những cuộc giẫm đạp và bước qua nhau mà sống, mà đồng thời còn ở việc quan tâm đến các thành viên khác trong nhóm. Một người giúp kẻ khác, để một lần khác có thể họ được giúp lại. Đơn giản vậy thôi.
2. Môi trường sống
Xung quanh chúng ta phần lớn là những con người làm những điều tử tế. Những người bạn tốt bụng và chân thành, các anh em cùng trọ biết tôn trọng quyền riêng tư, vài câu lạc bộ hay đi làm tình nguyện, mấy cuốn sách hàm chứa thông điệp nhân văn, và một gia đình luôn yêu thương, hỗ trợ con cái hết lòng. Chính vì, được nhận và hấp thụ quá nhiều sự tử tế, nên cách sống của ta, vô tình hay cố ý, cũng mang thiên hướng tử tế. Cũng như chuyện mẹ con Mạnh Tử chuyển nhà 3 lần: môi trường sống có khả năng to lớn khiến ta quay chung một guồng, một nhịp. Nếu không, dễ bị đào thải hoặc chống đối.
Vậy khi biết cần tử tế rồi, thì đích xác như thế nào gọi là có tử tế?
Tử tế thế nào
Câu hỏi trên mình sẽ không trả lời, vì với tuổi đời 20 cùng căn tính xấc xược thì rõ là mình không thể nói gì. Tuy vậy, mình vẫn chen miệng nói về chuyện giao tiếp và chuyện xin lỗi. My blog, my rule haha.
1. Giao tiếp chớ đừng tiếp dao để rồi giết nhau
Hãy tranh luận, đừng công kích cá nhân!
Rất nhiều người, sau khi tranh luận đến cãi cùn thì sẽ quay sang cãi lộn: "Làm được như người ta chưa mà nói?", "Chỉ giỏi làm anh hùng bàn phím",... hoặc xấu tính hơn, lấy ảnh của đối phương và gia đình họ ra để bình phẩm. Đó là kiểu ngụy biện tấn công cá nhân: thay vì nói chuyện logic chủ đề đang bàn, kẻ lại quay qua sỉ nhục, chửi rủa cá nhân người tranh luận để làm mất uy tín lời nói đối phương. Nhưng mà á, chuyện họ làm được hay không chả liên quan gì ráo đến điều đang tranh luận. Chúng chỉ khiến kẻ trông thật thảm hại và nông cạn thôi. Hãy tranh luận với nhau bằng luận điểm và dẫn chứng, chứ không phải dẫn hình ảnh của người ta ra rồi luận xem có đáng tư cách hay không.
Đừng nói "Tôi không...nhưng..."
Bất kỳ ai cũng có quyền bày tỏ quan điểm cá nhân. Bạn thích điều này, bạn thấy nó đúng thì cứ việc bảo vệ. Tôi không thích điều đó, tôi thấy nó sai thì cũng có quyền phản bác. Cho nên, một trong những điều làm người khác tức lồng ngực là thói rào trước, đánh phủ đầu người khác: "Tôi không khó chịu nhưng tôi thấy thế này thật lố lăng, chẳng ra làm sao". Sao không phải là sự tôn trọng, dù là tối thiểu, đối với quan điểm của người đối diện? Điều ta làm chỉ khiến cuộc trò chuyện kết thúc mau hơn. Tip nè: hễ gặp đứa nào mào đầu "Tao không có ý gì nhưng..." thì bịt miệng nó lại bắt khỏi nói, có ý mới nói.
Tự do ngôn luận không có nghĩa là phát ngôn bừa bãi
Chưa bao giờ nhu cầu bày tỏ quan điểm cá nhân trở nên được xem trọng trong những năm gần đây, nhất là khi chỉ cần ngồi phía sau màn hình, thì đôi khi mình lại quên mất trách nhiệm về những lời đó, không xác thực xem những thông tin có thực sự đáng tin hay không. Mọi sự bốc đồng đều phải trả giá. Nhẹ thì nhục, nặng thì lên phường. Vậy nên, hãy trở thành một người loan tin có tâm và tỉnh táo. Đừng chỉ nghe 1 chiều. "Half of the bread is still the bread, but half of the truth is not the truth."
Không thô vẫn thật
Bạn đã từng dùng qua mẫu câu "Xin lỗi nhưng mà tao nói thiệt nha...", "Hơi khó nghe tí đừng giận, thì tao thấy..." kiểu này chưa? Nói nghe nè, tuy chủ ý của bạn là tốt, nhưng thật sự đó chưa phải cách nói khôn ngoan đâu. Đừng vịn vào cớ "Thô nhưng nhật" nữa. Không. Nói thật vẫn có thể không thô. Hãy nghĩ xem, điều gì xảy đến với người nghe trước: nội dung hay cách truyền đạt? Thẳng thắn đôi khi không đi kèm sự chân thành. Nói không thô không có nghĩa là nói sai sự thật, mà là một sự paraphrase.
Thí chủ hiển link
Trong thời đại bùng nổ tương tác qua mạng, việc bị phát tán những clip, hình ảnh nhạy cảm rất thường xảy ra. Đó đó thể là do nạn nhân bị gài bẫy, hoặc do không lường được người nhận sẽ dùng làm gì. Ở đây, mình không bàn chuyện ai đúng ai sai. Mình nói về chuyện làm sao giúp họ. Để giữ cho chuyện leak được văn minh và hạn chế tác hại nhiều nhất đến người trong cuộc, thì cái link đó nên ngừng luôn ở mình, câu chuyện đó tới lượt mình thì nó ngừng luôn ở mình. Chúng ta có thể tò mò, bấm vào, xem và bàn tán một chút bởi vì mình cũng là con người bình thường, không thể chống lại những thú vui nhỏ nhoi đó. Nhưng nó nên ngừng ở đó thôi, không đi xa nữa. Và tuyệt đối không đi xin link, tệ hơn là share link và tệ nữa là phán xét, quy chụp nạn nhân (victim blaming).
2. Xin đúng người, lỗi đúng chuyện
Phần này mình biên tập lại video của anh Huỳnh Duy Khương, tại bản thân không giỏi xin lỗi và hóa ra cũng có nhiều người giống mình. Dưới đây là 4 (trong những) cách hành xử không những không có lời xin lỗi đúng cách để làm cho mọi thứ thoải mái hơn và vượt qua chuyện đó, mà còn làm không khí thêm căng thẳng.
Im lặng
Sai mà trong đầu chỉ nghĩ là: "Sai rồi thôi chứ giờ sao giờ, có phạt gì chịu", "Giờ nói ra có được gì nữa đâu, mà xin lỗi cũng có giúp giải quyết vấn đề gì đâu, cũng đâu được gì thì nói gì nữa bây giờ", "Cứ xả cho hết tức giận, cứ nói cho đã đi rồi lát nữa đi xử lý thôi". Đó là suy nghĩ rất sai lầm. Khi một cái lỗi sai xuất hiện, thì về cơ bản, phía bên kia sẽ có rất nhiều cảm xúc và chúng ta cần phải nói lên lời xin lỗi sao cho đúng cách, để khiến cảm xúc đó được xoa dịu. Bởi vì chúng ta vừa làm một lỗi sai, cái đầu tiên nhất là sai với cái người đối diện mình, thì mình cần phải kết nối lại với nhau chứ không được im lặng.
Biết rồi
"Xin lỗi biết rồi." Cái chữ “biết rồi” đó nghe như thể là thực sự đã biết lỗi sai rồi, nhưng thật ra đó là cách nói chuyện để cho qua thôi. Đúng không? Trong đầu mình chỉ là không muốn tiếp tục cuộc nói chuyện này nữa: biết rồi mà theo kiểu là biết rồi khổ lắm nói mãi, biết là sai rồi im giùm đi. Điều này sẽ gây cho người kia cảm giác cực kỳ khó chịu, và họ thường bật lại theo kiểu: "Biết cái gì, biết sao không làm, rồi biết rồi sao nữa". Đã bao giờ bạn bị phản ứng lại giống như vậy chưa, nếu rồi (kể cả chưa) thì cũng đừng nói là biết rồi nữa, nghe rất là sáo rỗng.
Chỉ xin lỗi là xong
Dạ xin lỗi. Hết. Nó giống như một lời xin lỗi cho có, đem con bỏ chợ không làm gì. Xin lỗi giống kiểu là "Xin lỗi rồi được chưa", "Xin lỗi rồi muốn gì nữa". Nó là một cái kiểu chỉ để cho mình, chỉ xin lỗi cho xong thôi chứ không nghĩ gì về phía bên kia hết.
Đổ thừa
Nhưng mà, tại, bị, bởi vì, do là abcxyz. Thường thấy, ở những người đổ thừa, họ không nghĩ điều mình nói là đổ thừa: "Chỉ cố giải thích để cho mọi người hiểu rõ hơn là không phải cố ý", "Để mọi người biết rõ bản thân cũng có nỗ lực chứ không phải là tự nhiên làm sai cái đó không đâu", "Cốt là để cho người bên kia hiểu thôi". Nhưng mà thiệt không? Có thể nó là ý tốt, nhưng, thực tế nó không phải là tốt ở thời điểm đó. Mục đích mình giải thích là gì, có phải để người ta hiểu cho lỗi sai của mình hơn phải không, vậy thì hóa ra ta cũng chỉ nghĩ cho bản thân thôi, đâu có quan tâm tới sự việc đó. Điều quan trọng ngay thời điểm xin lỗi là không giải thích về mình. Who cares? Bạn đã làm gì, nỗ lực ra sao. I don't care about it. Họ có thể hiểu lầm mình, không quan trọng ở thời điểm đó. Đó không phải lúc lo cho mình, mà là cho cho người kia, cho sự việc kia.
Vậy thì cần cư xử như thế nào? Sau đây là công thức 5 phần có thể dùng khi phạm lỗi sai.
Nói lên lời xin lỗi
Bắt đầu bằng lời xin lỗi, dĩ nhiên rồi. Trong một vài trường hợp cũng không cần phải quá nặng nề, nếu đó là việc lần đầu phạm phải hay không quá nghiêm trọng, thì sorry cũng sẽ nhẹ nhàng hơn. Hãy linh hoạt trong câu mở đầu, vì nếu mà lúc nào cũng mở miệng xin lỗi thì nghe nó nặng nề và sáo rỗng quá.
Xin lỗi về việc gì
Sau khi biết xin lỗi ai, mình cũng phải biết xin lỗi chuyện gì. Có nhiều khi cái sự tức giận của người khác là do mình không thật sự hiểu đã làm sai cái gì. Do khi làm sai mình có xu hướng né tránh, không nhìn thẳng vào vấn đề. Vì thế, hãy xác định rõ xem mình đã làm sai về việc gì, gom đúng lỗi mà nhận thôi nha. Xin lỗi chứ không phải hốt hụi mà quơ hết.
Nêu hậu quả từ chuyện đó
Để cho thấy mình có để tâm tới câu chuyện, có biết lỗi sai đó đã tạo nên cái hậu quả gì. Bên cạnh đó, điều này cũng giúp thể hiện thành ý rằng mình lo về phía bên kia, thực sự suy nghĩ về phía chuyện đó, không phải mình.
Làm gì để cải thiện
Biết lỗi là tốt, sửa lỗi còn tốt hơn nữa. Hãy nói cụ thể sẽ làm gì để cứu vớt tình hình, để cải thiện chuyện này, để xử lý cái hậu quả này. Đôi khi, chính chúng ta cũng không biết đâu, hãy chân thành bàn bạc với người kia xem cần làm thế nào, chứ giậm thêm mắm là khổ.
Đưa ra deadline
Không bao giờ hứa hẹn sẽ không bao giờ phạm phải một lần nữa, sẽ thay đổi trong tương lai. Không. Chúng ta lớn rồi mà, có phải con nít đâu. Điều nên làm là nói rõ sẽ làm gì, vào thời điểm nào, deadline cụ thể.
Vậy nếu như tử tế được nhìn dưới một góc độ khác thì sao?
Kỹ năng nghĩ cho người khác
Làm gì trong đời, dù làm công hay làm chủ, quan trọng vẫn là giao tiếp và cộng tác được với người khác. Công việc và cuộc sống không thể chỉ độc hành mình ta. Và nếu phải làm việc và đồng hành với người khác thì không thể chỉ nghĩ cho mình, nghĩ xong việc của mình là hết. Mình sẽ kể ra 3 vùng làm việc mà mình cho là đáng để kể, vì nghĩ rằng bài tới đây cũng dài rồi sợ mọi người bỏ ngang nữa. (edited: haha viết xong thì phát hiện nó dài gấp đôi luôn)
1. Khi làm việc nhóm
Sử dụng công cụ, nền tảng
Đặt tên file/folder phải ngắn và chi tiết để mở lên là biết cái nào là cái nào; sắp xếp nội dung ngăn nắp đúng chỗ, sẽ rất tuột mood nếu cứ phải đi kiếm cái đáng ra nằm ở đây nhưng lại nằm chỗ khác; đánh số các ý chính trong các bài viết có tính quan trọng và nhiều thông tin để tiện theo dõi; chọn font dễ đọc (ví như blog này dùng font có chân sẽ khiến người đọc bị mệt nè, vẫn đang tìm font tốt hơn); kẻ bảng cố gắng dồn vào một màn hình để không phải kéo qua lại bất tiện; file nháp cũ thì ẩn/xóa đi, bạn sẽ không muốn thấy cảnh làm cùng 1 việc ở trên 2 file khác nhau đâu; cuối form nên để lại lời cảm ơn thay vì câu mặc định, vì người ta đã tốn công điền cho bạn rồi;...
Thảo luận
Khi nói chuyện, cố gắng dùng lối tổng-phân-hợp: nói ý mình là gì, giải thích-phân tích rồi kết lại để mọi người nhớ; hạn chế rơi vào bẫy chữ (1 ý nói n lần); bàn ra và hỏi những câu có thể tự tìm thấy câu trả lời (đừng tới cuộc họp với bàn tay trắng và cái đầu rỗng).
Giờ giấc
Tới sớm nếu có thể. Trong mỗi cuộc hẹn, dù lớn hay nhỏ, có một sự thật rằng không phải cứ đủ mặt là có thể bắt tay làm, mà cần small talk - nói chuyện rôm rả một chút để lấy tinh thần. Small talk là cần, tuy nhiên hãy hạn chế lấn vào timeline bằng việc có mặt sớm.
Phân công
Mỗi người có điểm mạnh yếu khác nhau, làm chung với người này tốt nhưng với người kia thì cập rập. Vì thế, nhất là leader, hãy nghĩ về các thành viên, cũng như tính chất công việc, mà phân công cho tối ưu.
2. Khi làm truyền thông
Thời gian đăng bài
Mọi người nghĩ khung giờ vàng là mấy giờ? Trong một báo cáo từ Facebook, với thực tế là ai cũng có điện thoại và chuyện lên mạng không còn cứ phải là sau giờ ăn, "khung giờ vàng" không còn trong khuôn khổ 20h-23h nữa, nó còn xuất hiện ở khoảng 11h-14h (giờ nghỉ trưa) và chắc sẽ tiềm năng ở khoảng 23h-2h (ai rồi cũng thành cú đêm).
Người xem cũng là con người, tùy lúc mà mood khác nhau, khoảng thời gian chú ý từng thứ cũng khác. Hãy dựa vào lịch biểu chung của đối tượng nhắm đến để lên bài đạt hiệu quả cao. Tuy nhiên, vì ai cũng nghĩ vậy nên tính cạnh tranh sự chú ý của người xem rất cao, cho nên các ý tiếp theo sẽ support để chúng ta đạt lượt reach cao hơn.
Hình ảnh cũng là content
Hình ảnh cũng cần phải làm sao cho tối ưu để hiệu quả được bài đọc, tại vì không phải ai cũng sẵn sàng bỏ vài phút để đọc đúng không? Chuyện này liên quan tới vấn đề khả năng tập trung đang dần giảm xuống cùng tốc độ tiêu thụ thông tin quá nhanh của con người. Cho nên, hình ảnh là một trong những yếu tố để người xem cân nhắc có đọc tiếp hay không. Tip là đặt hình ảnh và đồ họa ở bên trái vì nó thuận mắt, giúp tăng cường độ xử lý hình ảnh, ngoài ra, nên chụp và đặt sản phẩm theo hướng người xem...
Hook
Hook là cái làm người xem ấn tượng về bài đăng của mình, giữ chân họ ở lần xem đầu tiên. Hook phụ thuộc vào 3 phần chính: hình ảnh, tiêu đề và phần dẫn dắt.
Một tiêu đề tệ, khi đọc vào sẽ trôi tuột và không dễ ghi nhớ, không có điểm nhấn và mang tính kể lể đơn thuần. Tips là nên sử dụng con số, đặt câu hỏi, dùng động, tính từ mạnh... Tiêu đề hay hơn vạn ngàn lời nói, hãy thật ngắn gọn, chi tiết, gây tò mò và sáng tạo.
Phần dẫn dắt, đôi khi mình viết dễ bị dài dòng, dẫn đến các ý hấp dẫn rơi vào phần xem thêm nên vô tình bị lướt qua. Việc viết lan man, không xuống dòng có thể gây chán, vì thế một cách hữu hiệu là dùng câu đơn và loại bỏ từ thừa khi double-check. Mà bình thường có người viết nào biết mình viết dài dòng đâu, hãy thử giới hạn số chữ lại còn 1/2 hoặc 2/3 xem, bạn sẽ bất ngờ đấy!
Trải nghiệm đọc
Bên cạnh đăng cái gì, cũng phải chú trọng xem người ta đọc nó như thế nào, đọc sao cho tiện nhất. Cũng 1 ý, người này viết thì đọc cái hiểu liền, mạch lạc và rất cuốn, trong khi người kia thì dùng từ tùm lum, ngắt câu và xài câu ghép, câu phức khó hiểu.
Thứ nhất là, mức độ dễ đọc/sự rõ ràng về hình thức (Legibility): là mức độ bạn nhìn thấy từ ngữ như thế nào, chúng liên quan đến khổ giấy, kiểu chữ, cỡ chữ, độ rộng lề, khoảng cách dòng...
Thứ hai là, khả năng đọc/sự rõ ràng về nội dung (Readability): là mức độ bạn dễ dàng đọc các từ như thế nào, chúng phụ thuộc vào khả năng tiếp nhận văn bản và kinh nghiệm của người đọc: số âm tiết mỗi từ, độ dài câu, độ dày đoạn văn, độ phức tạp của văn bản...
3. Khi viết email
(Phần này mình xin sử dụng nội dung bài viết của cô Nguyễn Phi Vân) Có nhiều người gửi cái mail xong là xong, không cần biết viết vậy người ta có hiểu không, sử dụng ngôn từ vậy người ta đọc sẽ cảm thấy thế nào, viết dài vậy có hiệu quả không, share file bấm link là gửi, không cần biết người nhận mở có tiện cho họ không. Đó là vài trong số hàng ngàn ví dụ về những tương tác rất cơ bản trong viết mail mà mình ít quan tâm. Làm nhanh cho xong việc. Ai sao kệ. Để sửa đổi, hãy thử qua 2 câu hỏi này, để từ đó điều chỉnh lại:
Người ta là ai?
Người vậy cần tiếp cận sao?
Cũng giả sử người giáo viên ban nãy, thường là người làm nhiều vai trò cùng một lúc, không có thời gian nghe kể dài dòng, quý thời gian như vàng, không thích nhấp link này link kia 5 phút vẫn không nắm được thông tin. Người vậy mà gửi cho cái mail dài cả trang là thua, gửi link mở hoài không ra file là rất bực mình vì phí thời gian.
Mỗi loại người, tùy thuộc vào sở thích, thói quen, cách vận hành của họ mà chúng ta cần có cách tiếp cận tương ứng. Cần quan sát, tìm hiểu và nghĩ ra cách tiếp cận. Đừng lười biếng đối xử vạn người như một.
Một câu hỏi cho bạn đây, bạn đã từng nghe qua "nghề nghĩ cho người khác" chưa?
Nghĩ thành Nghề
Nghĩ thành việc
Thông thường mọi người chỉ biết tới thiết kế đồ họa, thiết kế mỹ thuật, thiết kế nội thất, thiết kế kiến trúc,... nhưng mà tất cả những thứ đó muốn kết hợp với nhau một cách mượt mà để phù hợp với đời sống mỗi người, thì đòi hỏi nhiều hơn, ở việc những điều đó đến với nhau như thế nào để tạo nên một trải nghiệm liền mạch. Phần việc đó thuộc về công việc của người thiết kế trải nghiệm (experience design), rộng hơn là UI/UX.
Ví dụ, làm một ngôi nhà đẹp thôi thì không chỉ đơn thuần là làm cho mọi thứ đẹp từng cái, mà còn kết hợp với nhau có đẹp hay không và trên hết, chúng có thuận tiện cho người sử dụng hay không. Giả sử mình bước vào nhà, mình mỏi mệt thì mình ngồi xuống đâu liền, cái ghế gần nhất ở chỗ nào, treo áo ở đâu cho tiện. Ngoài ra, còn có thiết kế trải nghiệm trong mảng digital như website hay mobile app. Yêu cầu của nghề, dù trong lĩnh vực nào, chính là sắp đặt những thứ đó như thế nào sao cho vừa đảm bảo tính thẩm mỹ, vừa hiệu quả và làm thuận tiện nhất, thoải mái nhất cho người tiêu dùng.
Nghĩ thành lời
Không chỉ phát sinh là các ngành nghề mới. Việc nghĩ cho người khác, hay rõ hơn là cho người tiêu dùng cũng đang được chú trọng rất nhiều. Tìm hiểu về Customer insight (huyệt tâm lý) chính là biểu hiện của điều này đó. Chính nhờ chuyển dịch sự tập trung lên khách hàng, thay vì brand hay product như trước, đã giúp các sản phẩm ngàng càng độc đáo hơn và thuận tiện hơn cho người dùng, có thể kể liền ví dụ như campaign "Dirt is good" của OMO đánh vào thị trường châu Á, hay xu hướng dùng nhà thông minh (SmartHome) hiện nay.
Nãy giờ mình toàn nói về những thứ nên và không nên khi tử tế, nhưng mà có khi nào tử tế quá đôi khi cũng không nên không? Tử tế vãi mà sao lại phiền.
Tử tế sao không phiền
Ai đó từng nói với bạn rằng bạn nên giúp đỡ người khác vô điều kiện, kể cả khi họ không mong đợi, đúng không? Tuy nhiên, bất cứ sự việc nào cũng đều có hai mặt. Nghĩa là, việc giúp đỡ mọi người không phải là thứ tồi tệ, và chẳng phải lúc nào cũng là điều tuyệt vời.
Tại sao lại vậy?
1. Tưởng
Chúng ta thường suy đoán rằng cuộc sống của người kia thật khổ. Đây là ý niệm sai lầm. Có thể họ đang thấy rất hài lòng và mãn nguyện với mọi thứ xung quanh họ, chẳng qua là ta không nhìn cùng ống lens đó. Đây là câu chuyện về mức sống (living standard). Khi họ chưa nói là họ khổ, hoặc là họ vẫn hạnh phúc, hoặc là sự khổ đó chưa là gì và vẫn chịu được. Nếu họ chưa nói ra rằng "Tôi khổ quá" và nhờ sự trợ giúp, thì tại sao ta lại tự ý giúp đỡ?
2. Sự tin tưởng
Hơi phũ phàng, có thể họ cảm thấy bạn không đủ an toàn và tin cậy, chưa kể là cho rằng cuộc sống của bạn có khi còn "thê thảm" hơn họ theo góc nhìn của họ. Lẽ hiển nhiên, người ta từ chối sự trợ giúp.
3. Áp đặt
Đôi lúc sự giúp đỡ bị ngộ nhận, ta bắt đầu can thiệp vào cuộc đời người kia, và sự can thiệp đó liệu có vô tư không, hay vì ta muốn họ phải sống và tư duy như mình thì mới là đúng, là tốt? Và khi nhìn thấy họ chưa sống theo đúng ý mình, ta tự dưng tỏ ra khó chịu và tỏ ý thất vọng về họ. Ngộ đời chưa!
4. Lậm
Rồi sẽ có những lúc bạn nhận ra bản thân chưa toàn vẹn, chưa phải người thích hợp để giúp nhưng vẫn cứ cố. Điều này khá là không hay đâu. Sự việc sẽ khiến bạn hút lấy năng lượng tiêu cực của người khác, đồng thời năng lượng tích cực lại tuồn ra ngoài: một quá trình độc hại. Điều này cũng tương đồng với những người không biết từ chối, ai kêu gì cũng phụ.
Kết
Dù sao thì mình, và bạn, vẫn có thể không tử tế mà vẫn sống được, không ai buộc bạn phải tốt bụng và trở thành trung tâm của sự giúp đỡ. Điều đó đỡ tổn thương hơn việc tỏ ra thánh thiện để rồi nhận ra bản thân có cái bụng hơi yếu, và trở thành trung tâm cũng chả vui.
#Anhtionary là một tập từ điển nhỏ, trong đó mỗi từ mang theo suy nghĩ của mình khi nói về nó.
Comments